Belediye aracı şoförü psikoteknik raporunu her durumda almak zorunda değildir. Resmi tescilli aracı ticari olmayan bir hizmette kullanan kadrolu şoför için bağlayıcı bir yasal şart yoktur, raporu isteyip istemeyeceğine kurum karar verir. Araç belediye şirketi ya da yüklenici adına tescilliyse istisna işlemeyebilir. İstenen rapor İl Sağlık Müdürlüğü ruhsatlı psiko-teknik değerlendirme merkezinden alınır.
Aracın ruhsatı neden belirleyici, Bakanlık görüşleri ne diyor?
Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 2. maddesinin üçüncü fıkrasındaki (ç) bendi, resmi taşıtlarla ve römorklarıyla yapılan ticari olmayan taşımaları araç cinsine bakmadan yönetmeliğin dışında bırakır. Aynı yönetmeliğin 4. maddesi resmi taşıtı, araç tescil belgesinde 'resmi' olarak tescil edilmiş taşıt diye tanımlar. Çöp kamyonu, su tankeri ya da iş makinesi taşıyıcısı ruhsatı resmi ise bu bentten yararlanır.
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanununun 2. maddesi ise belediyelere ait yalnızca otomobilleri Kanunun dışında sayar. Ağır araçlarda kapsam dışılık kanundan değil, yönetmelik bendinden doğar. Yönetmelik dışında kalan taşımada 34. maddenin getirdiği SRC ve 5 yılda bir psikoteknik raporu yükümlülüğü ortaya çıkmaz.
34. maddeye 2021'de eklenen ibare, kamu kurumlarının ticari olmayan taşıma hizmetlerinde araç süren kamu personelini SRC şartından muaf sayar. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı 29.11.2021 tarihli görüşünde, bir büyükşehir su ve kanal idaresinin sorusu üzerine, hizmet araçlarını kullanan personelden SRC ve psikoteknik raporu alma zorunluluğu bulunmadığını değerlendirdi. Aynı yazıda aktarılan Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı görüşü ise bu personelin 34. maddenin (e) bendi çerçevesinde değerlendirilmesinin mümkün olduğunu söyler, bu yüzden psikoteknikte son kararı kurumun işe alım ilanı ya da iç yönergesi verir.
Hangi araçta hangi sürücü belgesi aranır?
Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 76. maddesine göre C sınıfı için 21 yaşını bitirmiş ve B sınıfı belgeye sahip olmak, CE için de C sınıfına sahip olmak gerekir. Personel dosyasında sürücü belgesi sınıfının görev verilen araçla örtüştüğü ayrıca denetlenmelidir.
- Çöp kamyonu için C sınıfı
- Su tankeri ve damperli kamyon için C, römork çekiyorsa CE sınıfı
- İş makinesi taşıyıcısı ve atık aktarma tırı için CE sınıfı
- Vidanjör için C sınıfı ve iş makinesi belgesi
Belediye şirketi ve yüklenici şoförü aynı kurala mı bağlı?
5393 sayılı Belediye Kanununun 67. maddesi temizlik, katı atık tesisleri, kanal bakımı ve araç kiralama gibi işlerin ihaleyle üçüncü kişilere gördürülebileceğini, 70. maddesi de belediyenin görev alanında şirket kurabileceğini düzenler. Bu nedenle çöp kamyonunun direksiyonundaki kişi belediye kadrosunda olmayabilir.
Araç şirket adına tescilliyse ruhsatında 'resmi' ibaresi bulunmaz ve (ç) bendindeki istisnadan yararlanamaz. SRC muafiyeti de metinde yalnızca kamu personeli için yazılmıştır, belediye şirketi çalışanlarını açıkça saymaz. Aynı sokakta çalışan iki çöp kamyonundan biri resmi, öbürü şirket adına tescilli olabilir ve iki şoför farklı kurallara bağlı kalır. Yönetmeliğin 2/4 fıkrası 5216 ve 5393 sayılı belediye kanunlarının hükümlerini ayrıca saklı tutar, bu yüzden belediyenin kendi düzenlemeleri de dosyanın parçasıdır. İşe girecek şoförün kullanacağı aracın ruhsatına bakması, hangi kurala tabi olduğunu baştan netleştirir.
İlanlar ne istiyor, SRC ve takografta neye bakılır?
Yasal çerçeve dar olsa da belediyelerin ve iştiraklerinin şoför ilanları çoğunlukla SRC ile psikoteknik raporunu birlikte arıyor. İnegöl Belediyesinin 2025 tarihli çöp kamyonu şoförü duyurusu eski E ya da yeni C sınıfı belge, 3 yıllık kamyon şoförlüğü deneyimi, SRC-2, SRC-4 ve psikoteknik istedi. İstanbul Büyükşehir Belediyesi ve iştiraklerinin ilan platformunda 2023 tarihli tanker şoförü ilanı CE ehliyet, SRC 5 ve psikoteknik ararken 2024'teki dönemsel kış mücadelesi kamyon şoförü ilanı ne SRC ne psikoteknik saydı.
Karayolu Taşımacılık Faaliyetleri Mesleki Yeterlilik Eğitimi Yönetmeliğinin 6. maddesine göre SRC2 yurt içi yolcu, SRC4 yurt içi eşya ve kargo taşımacılığı belgesidir. 7. madde uyarınca SRC3 sahibi SRC4'ü, SRC1 sahibi SRC2'yi almış sayılır. SRC 5 tehlikeli madde taşımacılığına ilişkindir, yalnızca su taşıyan tanker için gerekmez.
Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 99. maddesi resmi taşıt olarak tescilli araçlarda takograf bulundurma ve kullanma zorunluluğu aramaz. Şehir içinde ve belediye mücavir alanında çalışan otobüs, kamyon ve çekiciler için de aynı muafiyet geçerlidir.
Kurum hangi şoförden rapor ister, dosyayı kim tutar?
Önce araç listesi ruhsata göre ikiye ayrılır. Resmi tescilli araçlarda rapor kurumun tercihidir, şirket adına tescilli ya da bir yetki belgesine kayıtlı araçlarda ise 34. maddenin şartları gündeme gelir. Bu ayrım yapılmadan herkese aynı kuralı uygulamak ya fazladan yük getirir ya da bir boşluk bırakır.
Rapor istenecekse şart ilanda ve iç yönergede yazılı olmalı, aynı görevdeki bütün şoförlere aynı biçimde uygulanmalıdır. Yenileme aralığı için ticari taşımacılıktaki 5 yıl başvuru noktasıdır, kurum iç düzenlemesiyle daha sık yenileme isteyebilir. İhale dosyası hazırlayan birimin şoförlerin SRC ve psikoteknik durumunu yükleniciye sorması ve sözleşmeye bağlaması da yerinde olur.
Dosyayı kadrolu personelde insan kaynakları birimi, yüklenici personelinde yüklenici tutar. Kurum kendi dosyasında barkodlu e-Devlet belgesini ve bitiş tarihini saklar, test ayrıntılarını istemez. Temizlik ve kanal birimlerinin şoförleri vardiyaya göre gruplanıp ardışık saatlere gönderilirse araçlar hizmet saatinde boş kalmaz.
Denetimde iki ayrı tablo çıkar. Resmi tescilli araçta 34. madde işlemediği için yol denetiminde psikoteknik sorulmaz ve takograf da aranmaz. Şirket adına tescilli ya da yetki belgesine kayıtlı kamyonda ise bakılan şey e-Devlet'teki rapor kaydıdır, basılı kart ya da fotokopi geçerli sayılmaz ve kayıt yoksa 34. maddenin ikinci fıkrası 4925 sayılı Kanunun 26/1-e bendine göre idari para cezası uygulanmasına yol açar.
Belediye şoförü raporu nasıl alır?
Belediye aracı şoförüne uygulanan batarya kamyon ve TIR şoförlerininkiyle aynıdır, onaylı psiko-teknik cihazında sorumlu psikolog eşliğinde 12 testin tamamı yapılır. Testler kişinin algı, refleks ve konsantrasyonuna, cihazın norm değerlerine göre 60 ila 90 dakika sürer ve her bölümden önce deneme turu vardır.
Şoförün yanında kimliğinin aslı ile kimlik ve ehliyet fotokopisi bulunması yeterlidir. Psikolog imzalı rapor aynı gün verilir, rapor tarihinden itibaren 45 gün içinde psikiyatri uzmanına başvurulur ve onaydan sonra kayıt e-Devlet'e işlenir. Şoför barkodlu belgeyi personel birimine teslim eder. Olumsuz sonuçta 30 gün içinde il sağlık müdürlüğüne itiraz hakkı vardır.
Psikiyatri randevusu devlet hastanesinde MHRS üzerinden, özel hastanede doğrudan hastaneden alınır ve muayene yüz yüze yapılır. 45 günlük süre kaçarsa şoför 6 ay boyunca yeniden teste alınmaz, ilana başvuracak aday bu yüzden testi son başvuru tarihine sıkıştırmamalıdır. Gece çalışan temizlik ekiplerindeki şoförün de vardiya çıkışında değil, dinlenmiş olduğu bir gün gelmesi ölçümün doğru yansıması için önemlidir.
Belediye şoförünün raporu nereden alınır?
Belediyenin personel birimi, işyeri hekimi ya da şoför kursu bu raporu düzenleyemez. Psiko-teknik raporu yalnız İl Sağlık Müdürlüğü ruhsatlı psiko-teknik değerlendirme merkezinden alınır, devlet ya da özel hastane ise yalnızca psikiyatri muayenesini yapar. İŞKUR'da ya da belediye şirketinin kendi kanalında yayımlanan ilan için de yol aynıdır, rapor ilanı veren kurumun değil ruhsatlı merkezin belgesidir.
Belediye ve belediye şirketi şoförlerine hizmet veren merkezimiz Pendik'in Kaynarca Mahallesindedir ve İl Sağlık Müdürlüğü tarafından onaylı ve ruhsatlıdır. E-5 yan yol üzerindeyiz, çevredeki sokaklar dar olduğu için çöp kamyonu ya da tankerle değil, binek araçla ya da toplu taşımayla gelinmesini öneririz. Marmaray Kaynarca istasyonu yaklaşık 800 metre uzaklıktadır.
Sık sorulanlar
İlgili yazılar
